۱۳۹۹/۰۷/۰۹ بدون نظر

تحلیل و بررسی چالش های وحدت حوزه و دانشگاه

 

روز ۲۷ آذر سال روز شهادت آیت الله دکتر مفتح (ره) و به عنوان روز وحدت حوزه و دانشگاه نامیده شده است. در باب وحدت حوزه و دانشگاه تاکنون بسیار سخن گفته و نوشته شده، اما آنچه که می تواند در تبیین مفهوم این وحدت نقش آفرینی کند بررسی وضعیت این دو نهاد به عنوان مغز متفکر و قلب تپیده جامعه اسلامی ما نقش سرنوشت سازی را بر عهده دارند و هم چنین کاوش محورهای چالش در این خصوص می باشد.

علی رغم بیانات و توصیه های فراوان امام عزیز و راحل و همچنین رهنمودهای حکیمانه مقام معظم رهبری در رابطه با این امر خطیر و در عین تلاش های مفید و فراوان افراد، نهادها و متصدیان جامعه دانشگاه و حوزوی، به نظر می رسد این موضوع را جهت مفهوم، عوامل و موانع، ابعاد مختلف همکاری و وحدت و غیره همچنان نیاز به تحقیق و بررسی دارد.

مسئله حوزه و دانشگاه و ارتباط و وحدت بین این دو در حقیقت یکی از هداف استراتژیک نظام و از ارکان موفقیت نظام اسلامی می باشد. و از آنجا که انقلاب ما انقلابی فرهنگی با مبانی اعتقادی و فکری متفاوت با بینش سایر مکاتب در جهان می باشد لذا مرکزی را که بتواند تولید فکر و اندیشه عمیق در این زمینه بنماید را می طلبد.[۱] و طبیعی است بهترین مرکز و جایگاه، حوزه و دانشگاه است. همکاری سیستماتیک علمی و عملی این دو دستگاه می تواند این هدف بزرگ را تأمین نماید. برای تحقق این هدف، دو گونه نگرش به رابطه حوزه و دانشگاه متصور است:

نخست رابطه آرمانی از جهت اخلاقی، سیاسی و اجتماعی، و دیگری رابطه ساختاری و تعاملی که مبتنی بر تقسیم کار می باشد. از زاویه نگرش اول، ‌حوزه و دانشگاه کمال مطلوب خود را بدون این ارتباط و وحدت نخواهند یافت و با عنایت و توجه به اندیشه و دیدگاه امام (ره) به نظر می رسد این تحلیل و نگرش یعنی وحدت سیاسی و آرمانی و اجتماعی بین دو قشر روحانی و دانشگاهی مورد نظر و اهتمام بیشتر ایشان بوده و به طور خلاصه وحدت این دو قشر (روحانی و دانشگاهی) نه وحدت حوزه و دانشگاه.

امام (ره) در وصیت نامه الهی و سیاسی شان ضمن اشاره به مسئله وحدت روحانی و دانشگاه که بیانگر حساسیت و اهمیت موضوع نزد ایشان است به طور خاص بر محور همبستگی اخلاقی و سیاسی تأکید می کنند.[۲]

اما در گونه دیگر این نگاه، هماهنگی سازمانی و ساختاری (ارگانیک) بین این دو نهاد ضروری می باشد. طرد نقاط ضعف هر دو نهاد در زمینه های آموزشی و پژوهشی و غیره و تلفیق نقاط مثبت با توجه به تقسیم کار،‌راه رسیدن به سازمانی برجسته و فعال و فراگیر است و به طور خلاصه در این نگرش جهت گیری حرکت با حوزه، و تنظیم و کنترل آن و انطباق با مقتضیات زمانی با دانشگاه است.

در هر صورت و با واگذاری داوری میان این دو نگرش به عهده فرهیختگان و صاحب نظران، تأملی ارزشمند که مستلزم اهمیت دادن حوزه به دانش های مقدماتی از قبیل فلسفه علم، فلسفه علوم اجتماعی، معرفت شناسی،‌ زبان شناسی، جامعه شناسی، دین و فلسفه دین و از طرف دیگر اهتمام بیشتر دانشگاه به مسائلی مانند پشتوانه های نظری ما بعد الطبیعی نظریه ها و پیشرفت های آن و عرضه محصولات خود بر جامعه دینی است که این از بعد علمی و اعتقادی می باشد و از سوی دیگر وابستگی فکری و سیاسی و خودباروی و اعتماد به نفس و هم چنین تفاهم و پیوند اخلاقی این دو قشر (به عنوان پیش شرط)، راه حل مقبول و دست یافتنی در جهت این هدف مقدس خواهد بود.

رسالت حوزه و دانشگاه

رسالت مشترک این دو مرکز علمی درک نیازها و مقتضیات زمان و پاسخ گویی به نیازهای امروز جامعه اسلامی است که در سایه فراهم آمدن زمینه های تقارب و تعامل فکری، فرهنگی بین حوزویان و دانشگاهیان است که اگر این مهم با واقع نگری و اعتدال به درستی پی جویی شود، بدون شک خیزش هایی در جهت وحدت آنها ایجاد و موجب استفاده نسل های امروز و فردا از این شجره طیبه خواهد بود.

اینکه متأسفانه در سالهای اخیر شاهد ابهام آفرینی در مورد ماهیت مسئله وحدت و هم چنین اقدامات عناصری در جهت ایجاد فاصله و تعارض بین حوزه و دانشگاه هستیم این خود می طلبد که عوامل و موانع در این خصوص را بررسی نماییم. در بخش موانع تاریخی، ‌بررسی ریشه ها و علل بدبینی متقابل حوزه و دانشگاه ضروری می باشد.[۳] تأثیر و تأثر از دیدگاه های افراطی در دو طرف که دانشگاه و حوزه را متعلق دو دنیای کاملاً متفاوت با هم بدانند که بفرمایش امام(ره): «ما ها را از دانشگاهی ها همچون دور کردند که ما آنها را تکفیر می کردیم و آنها ما را تحمیق می کردند» که این امر رفته رفته موجب جدائی طبیعی حوزه و دانشگاه و در نتیجه تعارض و بغض و تنفر می گردد.

لذا آن مراد همیشه جاوید جدایی این دو قشر را از توطئه های استعمار و عوامل داخلی آنها دانسته و راه درمان را وحدت آنها دریافته و همواره بر نزدیکی این دو قشر تأکید و این دو را مکمل یکدیگر معرفی می فرمودند:

«دو قشری که اگر این دو قشر به مسیر صحیح باشند تمام ملت به مسیر صحیح می روند، تا این دو قشر با هم پیوند داشته باشند استقلال کشور شما محفوظ است.»

تلاقی بعضی از اندیشه های علمای دینی و دیدگاه های بعضی از دانشگاهیان در مسائل روز اعم از سیاسی و اجتماعی یکی دیگر از زمینه های ایجاد اختلاف می باشد. به عنوان نمونه تلاقی اندیشه ها در مفاهیمی چون آزادی یا دموکراسی، ‌رابطه علم و دین، روابط حقوقی، ‌روابط سیاسی، انسان محوری و… که به نظر می رسد در این واژه ها مقداری اشتراک لفظی بوجود آمده که موجب فزونی مشکلات گردیده که با تفسیرهای درست و صواب و ایجاد یک نوع هم زبانی و هم گرایی[۴] و درک متقابل، گفتمان و پاسخ گویی متین و مستدل، می توان دامنه اختلافات را کمتر و بسیاری از ابهامات را رفع و به نقاط مشترکی دست یافت.

آفت انزواطلبی و همچنین تحجر از یک طرف و غرب زدگی و ادعای روشنفکری از طرف دیگر که بررسی نظر و برخورد امام (ره) و شکستن این سدها در خور توجه می باشد.

خارج شدن از حد شعار در زمینه وحدت و پیوند این دو قشر، و کاربردی و عینی و عملی کردن این همکاری و وحدت نیز از مقوّمات این امر خطیر می باشد که این امر با تبیین نسبت و جایگاه این دو نهاد و احساس نیاز متقابل آنها به هم، انتظارات بجا و بایسته از یکدیگر، ارائه الگوهای مطلوب و زمینه های همکاری و فعالیت مشترک بین آنها (خصوصاً در مدیریت مطلوب نظام) صورت می گیرد.

یکی از مشکلات در حوزه و دانشگاه، ‌روز آمد نبودن حوزه، و دینی نبودن دانشگاه است که لازم است دین شناس از آنچه در گستره علوم روز می گذرد با خبر باشد و از سوی دیگر کارشناس علوم نیز به مباحث دینی آشنا و مسلط باشد که این امر از یک طرف به عنوان اسلامی کردن دانشگاه ها مورد نظر قائد عظیم الشأن مان بوده و هست که در جهت تفاهم و در نتیجه وحدت، این موانع می بایست برطرف گردد البته در خصوص وحدت حوزه و دانشگاه به مقوله هایی از قبیل شاخص های وحدت و ضرورت آن، بررسی تاریخ انتقادی وحدت حوزه و دانشگاه، امکان عملی و راهبردهای نظری و راهکارهای عملی وحدت و نیز زمینه های وحدت و ابعاد مختلف آن و هم چنین کیفیت تسریع روند تحولات وحدت حوزه و دانشگاه می توان اشاره نمود که بحث در این موضوعات را به فرصت بعدی موکول می نماییم.

[۱] . اشاره به فرمایش مقام معظم رهبری در دیدار اخیر نمایندگان مجمع فضلاء حوزه علمیه قم. (آبان ماه ۷۹).

[۲] . صحیفه انقلاب،‌ وصیت نامه الهی و سیاسی امام (ره) ، ص ۲۳ ـ ۱۷.

[۳] . باید دید که چه شده با وجود اتحاد علم و دین که بفرمایش رهبر حکیم فرزانه: «در کشور ما هزار سال علم و دین در کنار یکدیگر بوده اند»، فاصله عالمان دینی و غیردینی ملاحظه می شود.

[۴] . یکی از موانع بزرگ تفاهم حوزه و دانشگاه نارسایی زبانی است که ثمره‌آن گاهی نزاع بر سر «عنب و انگور و اوزوم» است.

مجتبی طبری

 

پایگاه اطلاع رسانی نهاد نمایندگی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به نقل از سایت کتابخانه دیجیتالی تبیان

 

 

برچسب ها

ارسال نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ضبط پیام صوتی

زمان هر پیام صوتی 5 دقیقه است