۱۳۹۹/۰۳/۲۶ بدون نظر

راهکارهای عملی کردن وحدت حوزه و دانشگاه

 

همان طور که گفته شد، یکی از عوامل پیدایش و گسترش گسست میان حوزه و دانشگاه، تلقی های نادرست از این موضوع و سیاست های ارائه شده بر اساس این تلقیات نادرست بوده است. به همین خاطر، اگر تلقی درستی از وحدت حوزه و دانشگاه ارائه نشود و مبنای سیاست گذاری در این زمینه قرار نگیرد، با گسست حوزه و دانشگاه و نخبگان اجتماعی روبه رو خواهیم شد و این گسست گسترش خواهد یافت. بر همین اساس، در شرایط کنونی، ما نیازمند ارائه تلقی جدید، شفاف تر و کارآمدتری از «وحدت حوزه و دانشگاه» هستیم، که علاوه بر پاسخ به نیازهای کنونی کشور، ما را در عرصه فرآیند جهانی شدن نیز یاری دهد.

گفتنی است که در دو دهه اخیر، تلقی های گوناگونی از وحدت حوزه و دانشگاه ارائه شده که بسیاری از آنها، به علت مشکلات متعدد، نتوانستند ما را به اهداف مورد نظر در طرح وحدت حوزه و دانشگاه برسانند. «تلقی حد اکثری» از وحدت حوزه و دانشگاه، که به دنبال وحدت مطلق و ساختاری این دو نهاد علمی در تمامی شئون (اعم از اهداف، مسایل، روش ها، نظام آموزشی و پژوهشی و. . ). بود، عملا به نفی هویت حوزه یا دانشگاه می انجامید و بالطبع این رویکرد افراطی نمی توانست مقبولیت اجتماعی و تحقق خارجی بیابد. «رویکرد حداقلی» در این زمینه نیز، به حضور حوزویان در دانشگاه و دانشگاهیان در حوزه و مواردی این چنین قناعت کرده است. بدیهی است که تلقی حداقلی از وحدت حوزه و دانشگاه نیز، به علت ناکارآمدی در حل مسایل مملکت و به خصوص مسایل متنوع و پیچیده کنونی، به هیچ وجه نمی تواند تلقی درستی باشد. بر همین اساس، ما امروزه به تلقی جدیدی از وحدت حوزه و دانشگاه نیازمندیم که از یک طرف امکان تحقق خارجی آن وجود داشته باشد و از طرف دیگر، بتواند به نیازهای جامعه اسلامی در تمامی ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، دینی و علمی و. .. پاسخ مناسب و هماهنگ و منسجم بدهد. پس از ارائه این تلقی جدید، باید سیاست های قبلی در زمینه وحدت حوزه و دانشگاه مورد نقد و بررسی و اصلاح قرار گرفته و سیاست ها و راهکارهای جدیدی، متناسب با تلقی پذیرفته شده جدید ارائه گردد.

در بحث وحدت حوزه و دانشگاه و تفسیر آن، رویکرد گوناگونی از سوی صاحب نظران و اندیشه ورزان دانشگاهی و حوزه ای ارائه شده است. به نظر می رسد با ملاحظه همه آنها، بتوان از مقوله وحدت حوزه و دانشگاه، تفسیری چند ضلعی و چند سطحی در قالب ذیل ارائه داد:

  1. وحدت و همگرایی در هدف و انگیزه: بیش از هر عاملی در مقوله وفاق نخبگان، هدف آرمانی و انگیزش مشترک اهمیت دارد. طبیعتا چنانچه در این ساحت ما شاهد حداقل وفاق نباشیم، نمی توان به وحدت و پیوست این دو طبقه اجتماعی امید بست. در ساحت هدف، دو سطح وجود دارد: نخست هدف و انگیزش آرمانی و دینی و ساختن جامعه دینی. این سطح، می تواند

 

گروه ها و افراد دارای گرایش های مذهبی را پوشش دهد؛ دوم هدف رعایت مصالح اجتماعی و اهتمام به سعادت و پیشرفت جامعه. این سطح، می تواند همه کسانی را که به مصالح جامعه می اندیشند و تحلیل درستی از شرایط فرهنگی و اجتماعی کشور دارند، به وفاق حداقلی برساند.

  1. همکاری و هماهنگی در عمل:

وحدت در هدف، نخبگان را به ضرورت هماهنگ سازی، تعامل مثبت و همکاری سازنده در همه ساحت ها و شئون علمی و اجرایی فرا می خواند. بدیهی است تحقق این دو رکن و عنصر، نیازمند شرایط و زمینه های فراوانی، از جمله «آشنایی عمیق با حوزه معرفتی یکدیگر و درک متقابل از هر دو سو» ، «زبان و ادبیات مشترک و قابل فهم» و «نظام اخلاقی گفت و گو و تعامل فیمابین» است.

ساحت های برشمرده، نیز دارای مراتب اند و در هر حال، نیازمند طرح جامع و ساز و کارهای متناسب می باشند.

با این نگاه، از رویکرد وحدت تام و ادغام ساختاری یا جداسازی مطلق حوزه معرفتی و برخی یکسان سازی های کلیشه ای فاصله می گیریم و باحفظ نقش ها و کارکردها، در مسیر همگرایی و وحدت گام می زنیم.

  1. توجه به اصول راهنما در مقام عمل: پس از ارائه یک تعریف جدید و کارآمد از وحدت حوزه و دانشگاه، باید با همکاری کسانی که در اصول و کلیات با تعریف ارائه شده توافق دارند و به نقش سرنوشت ساز این وحدت معترف اند، به اصول عملی راهنمای وحدت و تعامل حوزه و دانشگاه رسید و آن را به عنوان منشور ارتباط و تعامل حوزه و دانشگاه به کار گرفت. البته مهم تر از ارائه و تبیین نظری راهکارهای وحدت و تعامل، آن است که در مقام عمل، این اصول مورد توجه و اهتمام حوزه و دانشگاه قرار گیرد.

در این زمینه چند نکته شایان یادآوری است:

۳ – ۱. مهم ترین نکته آن است که سیاست گذاران و برنامه ریزان حکومت و فعالان سیاسی و اجتماعی، «وحدت و همگرایی حوزه و دانشگاه»

[۵۳]

را راهبرد و استراتژی بنیادین بشناسند و این معیار را در تصمیم ها و برنامه های کشور مهم شمرده، و به آن عنایت نمایند. روشن است که تحقق این ایده، نیازمند اندیشیدن ساز و کارهای متناسب با آن است.

۳ – ۲. نهادهای سیاسی، موضوع وحدت حوزه و دانشگاه را به عنوان یک راهبرد جدی بشناسند و برای عملی ساختن آن از هیچ کوششی دریغ نورزند.

۳ – ۳. همه نهادهای جامعه، توجه داشته باشند که تعامل و ارتباط حوزه و دانشگاه، باید درون زا باشد و به دور از تشریفات و تحکم بیرونی انجام پذیرد.

۳ – ۴. هر دو نهاد حوزه و دانشگاه، یکدیگر را به رسمیت بشناسند و وجود دیگری را برای اداره جامعه لازم و ضروری بدانند.

۳ – ۵. منسوبان به هر دو نهاد حوزه و دانشگاه، تواضع و ادب لازم را در ارتباط با یکدیگر رعایت نمایند.

۳ – ۶. حوزه و دانشگاه در رسیدن به ادبیات و فضای گفتمانی مشترک و قابل فهم تلاش کنند؛ چرا که فقدان ادبیات و فضای گفتمانی مشترک، موجب ایجاد فاصله و سوء تفاهم می شود.

۳ – ۷. هر دو نهاد حوزه و دانشگاه، نقش ها، محدودیت ها و کارکردهای یکدیگر را پذیرفته و ظرفیت تحمل خود را بالا ببرند.

۳ – ۸. تعمیق مباحث فکری در حوزه مسائل جدید در قلمرو دین پژوهی و علوم انسانی و اجتماعی به منظور دستیابی آگاهانه به نقاط مشترک معرفتی، عاملی است که می تواند در این عرصه بسیار کارساز باشد.

۳ – ۹. توجه به زمینه سازی های لازم برای همگرایی نخبگان این دو نهاد در سیاست گذاری و برنامه ریزی های کشور و نظام های آموزشی، به ویژه در آموزش و پرورش، نکته مهم و ثمربخش دیگری است.

موارد فوق، از اهم اصول و مفروضات راهنمای وحدت حوزه و دانشگاه به شمار می آید که توجه به آنها و لحاظ آنها در متن برنامه ریزی های هر دو نهاد حوزه و دانشگاه و سایر نهادهای حکومتی – البته به صورت جدی و بنیادین – ضروری است. شاید تمامی نکات گفته شده، از امور واضح و روشن تلقی شوند، ولی همین امور واضح و روشن، در مقام عمل معمولا مورد توجه قرار نمی گیرند و یا با آنها برخورد سطحی می شود. بنابراین، هر دو نهاد و فعالان آنها و نیز سایر نهادهای حکومتی، باید در فعالیت های خود این استراتژی را یک مؤلفه مهم و اساسی قلمداد کرده و به طور جدی به آن اهتمام ورزند و از ایجاد سوء تفاهم و افراطی گری، که می تواند در هر دو طرف منشا فاصله شود، پرهیز کنند.

در مجموع، یک نگاه عمیق و همه جانبه به موضوع وحدت حوزه و دانشگاه و بازنگری دقیق و کارشناسانه در مسائلی که در این مختصر به آن اشاره شد، می تواند راه را برای آینده روشن تری در جامعه اسلامی ایران هموار نماید. ان شاء الله.

 

پایگاه اطلاع رسانی نهاد نمایندگی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به نقل از پایگاه اطلاع رسانی حوزه

برچسب ها

ارسال نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ضبط پیام صوتی

زمان هر پیام صوتی 5 دقیقه است